Prof. Selim Ljuljanović: Dobar san je pola zdravlja

Epidemiološka statistika nas upućuje na to da u opštoj populaciji hronična nesanica pogađa 15 – 20 odsto ljudi, dok od povremene pati i do 40 odsto ukupne populacije X Ljudi stariji od 60 godina uzimaju recept za hipnotike u 35 odsto X Zanimljivo je da od nesanice u 98 odsto slučajeva obolijevaju mladi ljudi i žene

Piše: prof. Selim Ljuljanović

Ne spava se svojom voljom, nego “samo po sebi”. Duboko ukorijenjeno mišljenje da je spavanje bitna komponenta integralnog funkcionisanja organizma, kao i kulturološki odnos, da je dobar san sinonim za dobro zdravlje, nameće spečifičan odnos prema spavanju i poremećajima spavanja kao entitetu ”er se”. Cirkadijalni ritam budnosti – spavanje, posebno unutrašnja kultura i organizacija sna predstavljaju izuzetno osjetljive psihološke indikatore vegetivne ili psihičke ugroženosti.

Dobar i loš san

Praktično da ne postoji ni jedna adaptivna ili mladativna situacija koja se barem primitivno ne odrazi na mehanizam spavanja. Uobičajeno ili normalno spavanje je noću, u trajanju od 5-8 sati. Ali postoje i osobe koje sasvim zadovoljavajuće spavaju po 4 – 5 sati ili spavaju bifazično (poslijepodnevni odmor). O stvarnoj efektivi spavanja (osim dužine sna) ne možemo govoriti u kvalitetnom smislu, jer subjektivni je doživljaj dobrog ili lošeg, dovoljnog ili nedovoljnog, zadovoljavajućeg ili nezadovoljavajućeg zavisi od niza individualno – psiholoških i situacionih momenata. Prilagođavanje životnog i radnog ritma u pravcu pragmatičnog, racionalnog i materijalnog dobitka, uz potiskivanje emocionalnog i iskonske biološke organizacije ljudskog bića, neminovno dovodi do poremećaja spavanja. Tih poremećaja ima više, ali je nadominantniji i najčešće zastupljen svakako – nesanica.

Nije bitno da li je nesanica kao jedini (primaran) ili sekundarni (poremećaj u sklopu ili sa drugim bolestima), ona je veoma čest i raširen zdravstveni problem. Epidemiološka statistika nas upućuje na to da u opštoj populaciji hronična nesanica pogađa 15 – 20 odsto ljudi, dok od povremene pati i do 40 odsto ukupne populacije. Ljudi stariji od 60 godina uzimaju recept za hipnotike u 35 odsto. Zanimljivo je da od nesanice u 98 odsto slučajeva obolijevaju mladi ljudi i žene.

Uzroci obolijevanja

Uzroci primarnih izomnija nisu jasni. Karakteriše ih prolongirana nesanica sa pratećim fiziološkim korelatima – povišena tjelesna temperatura i ubrzani srčani rad. Zapažaju se kod osoba koje se žale na hroničnu nesanicu bez jasnog uzroka. Ovaj vid nesanice je rijedak dok većinu nesanica čine sekundarne insomnie, koje se javljaju u sklopu drugih tjelesnih i mentalnih poremećaja. Prije svega to su: sociopsihološke interakcije, profesionalne aktivnosti i živa socijalna komunikacija, pretjerani zahtjevi i obaveze sa namjernim preduzimanjem budnosti, nagla promjena vremenskih zona, hipertireoza i drugi endokrini poremećaji, bolesti osteomuskularnog sistema (arthritis, fibromialgija), kardiovaskularni poremećaji (aritmija, angina pectoris), poremećaji disanja. Ne treba zaboraviti ni veće psihijatrijske poremećaje (sva stanja praćena strahom, akutni i hronični stres, reaktivna stanja, neuroze, psihičke depresije), te upotrebu lijekova kao što su psihostimulansi, tiroidni hormoni, bronhodilatatori, oralne kontracepcije.

Nesanica se definiše kao nezadovoljavajući kvalitet ili kvantitet spavanja, koji je prisutan duže vremena (najmanje tri puta nedeljno u poslednjih mjesec dana). Klinički dominiraju teškoće sa uspavljivanjem, rano jutarnje buđenje, učestalo noćno buđenje često praćeno košmarima, snovima ili kombinacijama navedena sva tri entiteta. Javlja se i kao potpuni prekid sna koji traje duže od 48 sati.

U kliničkoj slici dominira zamor, teškoće u koncentraciji, pospanost, iritabilnost, nezadovoljstvo, kao i strah od nespavanja i zabrinutost zbog mogućih posljedica. Neophodno je uvažiti činjenice takozvane subjektivne nesanice, što je način života ili opstanak određene individue u bračnom porodičnom ili širem okruženju (pacijenti “poznati” da “godinama ne spavaju”).

Cilj liječenja poremećaja spavanja je omogućiti što prirodnije spavanje, ali i prijatno buđenje. Ukoliko je nesanica pratilac nekog drugog oboljenja ili se javlja u sklopu njega, svakako treba liječiti primarni proces. U tim situacijama nesanica se liječi interdisciplinarno, ali i sistematski. Svi terapijski postupci liječenja imaju za cilj rekonstrukciju ritma budnog stanja.

Tretmani za nesanicu

Tretman nesanica započinje postupcima iz domena HIGIJENA SPAVANJA sto podrazumjeva slijedeće: redukcija unosa kofeina, nikotina, stimulativnih napitaka, kao što su indijski čaj i koka-kola, izbjegavanja jakih začinjenih jela naveče, izbjegavanje dopunskih uzbuđenja i šetnje prije spavanja. Ritual spavanja uraditi u isto vrijeme; obezbijediti odgovarajući komfor za spavanje (prozračena prostorija, temperatura sobe, udoban ležaj).
Ukoliko navedeni tretman ne da pozitivan rezultat prelazi se na psihoterapijski postupak INTERVENCIJA ka razrješenju dnevnih konflikata ili TERAPIJA emocionalnog ili strukturnog poremećaja.

Specifične terapijske tehnike – kao što su deorivacija spavanja (uskraćenje sna), paradoksalna intencija (sugestija da se što duže ostane budan), kura elektro-spavanje (kod organski ustanovljenih poremećaja) i restrikcija spavanja, koriste se kod znatno narušenog cirkardijalnog ritma budnost – spavanje, što rezultuje povećanom efikasnošću spavanja i boljem subjektivnom doživljaju.

(arhiv Aure)

Komentari

komentara