Ove 33 stvari dokazano izazivaju rak!

U sljedećih 50 godina će svaki treći čovjek oboljeti od raka

Naučnici su potvrdili, rak polako ali sigurno postaje drugi najčešći uzrok smrti globalno, odmah iza srčanih bolesti. Neki slučajevi karcinoma su izvan naše kontrole, određeni genetskim defektima i predispozicijama koje se prenose s jedne generacije na drugu ili su podstaknuti genetskim promenama koje prolazimo tokom svog života.

Ali, isto tako znamo da udisanje određenih supstanci, jedenje nekih namirnica i upotreba nekih vrsta plastike znatno povećava vjerovatnoću nastanka smrtonosnih karcinoma, ističu naučnici.

Oni su analizirali brojne opsežne studije rađene protekle decenije i identifikovali najveće sumnjivce – 33 kancerogene stvari za koje je dokazano da su snažno povezani s nastankom malignih procesa u tijelu.

Svaki put kad se ćelija podijeli, enzimi koji učestvuju u sintezi u prosjeku prave čak oko 120 hiljada greški. Puno ili malo, sasvim je nebitno, sve dok se ne dogodi ključna greška koja djeluje kao okidač raka zahvaljujući abnormalnom radu ćelije, rastu i neprekidnom duplikovanju. Takva ćelija ignoriše signale da prestane te stimuliše tijelo da je snabdjeva krvlju kako bi još rasla. Tada se takva ćelija beskonačno razmnožava, odnosno rak se širi po tijelu. Naravno, ključno je i o kojem se tipu raka, odnosno greške radi, jer kod jednih to ide brže, a kod drugih sporije.

Prema neučnim predviđanjima u sledećih 50 godina će svaki treći čovjek tokom svog života oboljeti od raka, a više od 30 odsto slučajeva bolesti moglo bi se spriječiti usvajanjem zdravih životnih navika, izbjegavanjem poroka poput cigareta i alkohola – ali najprije izbjegavanjem kancerogene hrane.

1. Šećer

Naučnici ističu da konzumacija prevelikih količina šećera ne vodi samo do gojaznosti i nastanka dijabetesa, već može aktivno oštetiti ćelije i povećati rizik od nastanka raka. Nova istraživanja pokazuju da šećer može podstaći rast tumora u tijelu jer rak voli da koristi šećer kao gorivo. Za razliku od zdravih ćelija, ćelije raka mogu da pretvore svoju energiju iz glikolize bez kiseonika, u procesu anaerobne glikoze. “Hiperaktivna konzumacija šećera ćelija karcinoma dovodi do začaranog ciklusa kontinuirane stimulacije razvoja i rasta karcinoma”, kaže Johan Tevelein, belgijski molekularni biolog nakon objavljivanja svoje studije, za koju se smatra da će dovesti do boljeg razumijevanja interakcije šećera i raka, što bi moglo pomoći u kreiranju ciljanih strategija prehrane za pacijente.

2. Procesuirana hrana

Svaka hrana koja dolazi u plastičnom omotu, industrijski je zatvorena i dizajnirana je da traje mjesecima bez kvarenja, može biti brzo rješenje za utoljavanje gladi, ali takođe povećava i rizik od nastanka raka. Ovim se namirnicama kroz industrijsku proizvodnju tipično dodaju konzervansi, a najčešće je riječ o štetnim nitratima, koji im povećaju rok trajanja. Ti se aditivi kroz godine akumuliraju u tijelu i mogu nanijeti štetu na ćelijskom nivou i dovesti do nastanka bolesti poput raka.

3. Pušenje

Iako se duhanska industrija svojski trudila da to opovrgne, nema sumnje da duhanski dim sadrži najmanje 70 hemikalija koje su kancerogene. Nisu izloženi samo pušači, već i oni u njihovoj neposrednoj blizini – pasivni pušači koji su izloženi pušenju kod kuće ili na poslu imaju od 20 do 30 posto veći rizik od nastanka raka pluća. Duhanski dim može uzrokovati rak pluća, ali i još 16 vrsta raka, poput raka debelog crijeva ili raka dojke. Procjene upućuju na to da oni koji puše između 1 i 14 cigareta dnevno imaju osam puta veći rizik umiranja od raka pluća u odnosu na nepušače. Kod onih koji puše 25 ili više cigareta na dan taj je rizik čak 25 puta veći.

4. Sunčanje bez zaštite i solarijumi

Ljudi koji su počeli da koriste solarijum pre 35-e godine života imaju 87 posto veću vjerovatnoću oboljevanja od malignog melanoma u poređenju sa onima koji nikad nisu išli u solarijum. Osim toga, ljudi koji su počeli da koriste solarijum pre 35-e godine života imaju 87 posto veću vjerovatnoću da obole od malignog melanoma u poređenju sa onima koji nikad nisu išli u solarijum. I obično sunce šteti, a najopasnije su opekotine i to one nastale u ranijoj životnoj dobi, kažu naučnici.

5. Toksične hemikalije na poslu

Neki ljudi rade s kancerogenim hemikalijama svaki dan, a studije pokazuju da su pod najvećim rizikom oni koji rade sa aluminijumom, radnici koji rade na poslovima asfaltiranja, proizvođači gume, frizeri, kozmetički radnici koji geliraju nokte. Osim toga, studije otkrivaju da je rad u noćnim smenama nešto što povećava rizik od nastanka raka, a uzrok tome je poremećaj cirkadijalnog ritma koji regulira budnost i spavanje. To dovodi do hormonske neravnoteže u tijelu i povećava rizik hroničnih upala koje se mogu pretvoriti u rak.

6. Arsen

Prirodni sastojak Zemljine kore, u svom je anorganskom obliku veoma toksičan. Često se može pronaći u kontaminiranoj pitkoj vodi, na primjer u Bangladešu ili na sličnim mjestima gde sistemi za navodnjavanje usjeva sadrže vodu sa arsenom. Svjetska zdravstvena organizacija kaže da najmanje 140 miliona ljudi u 50 zemalja pije vodu koja sadrži visok nivo arsena. Osim toga, arsen je jedan od najkancerogenijih sastojaka cigarete.

7. Meso sa roštilja

Iako je hrana sa roštilja zaista ukusna, naučnici su otkrili da pripremanje mesa na taj način oslobađa karcinogen nazvan heterociklički aromatski amin, jer dolazi do promjene hemijske i molekularne strukture mesa. Podaci prikupljeni od 62000 osoba u razdoblju od 9 godina pokazuju da ispitanici koji su često konzumirali meso pečeno na roštilju ili na neki sličan način imaju 60 odsto veće izglede za rak pankreasa u odnosu na ispitanike koji su preferirali slabije pečeno meso ili ga uopšte nisu jeli.   Osim toga, crveno meso pripremljeno na ovaj način redovnom konzumacijom povećava rizik nastanka raka prostate.

8. Ugalj

Rudari uglja decenijama imaju višu stopu karcinoma pluća, mokraćne bešike i želuca. Najopasniji su poslovi na gasifikaciji uglja i destilaciji kamenog uglja.

9. Alkohol

Redovno konzumiranje alkohola u većim količinama može povećati rizik od razvoja nekoliko različitih vrsta raka, uključujući rak grla, jetre, dojke i debelog crijeva. Prema američkom Nacionalnom institutu za rak, “rizik od razvoja raka povećava se s količinom alkohola koju osoba popije.” Nova analiza gotovo 600 000 ljudi u 19 zemalja s visokim dohotkom utvrdila je da je konzumiranje više alkohola povezano s razvojem svih vrsta karcinoma sistema organa za varenje. Druga nedavna studija konzumenata alkohola u 195 zemalja širom svijeta otkrila je da je više od 25 posto smrti povezanih s alkoholom kod ljudi starijih od 50 godina zbog raka.

10. Izduvni gasiovi

Radna grupa stručnjaka utvrdila je da izduvni gasovi dizelskih motora izazivaju rak pluća, a pozitivno su povezani i s povećanim rizikom od raka mokraćne bešike, a dizelski su izduvni gasovi premešteni iz grupe 2A (mogući kancerogeni) u grupu 1 (supstance koje imaju definitivnu vezu s rakom). Za razliku od dizelskih, izduvni gasovi benzinskih motora za sada ostaju u grupi mogućih kancerogenih materija.

11. Usoljena i ukiseljena hrana

Kad se dimljena hrana kuha na visokim temperaturama, od nitrata nastaju još opasniji nitriti. Ali, to se ne odnosi na namirnice koje kiselite ili dimite sami. Jedna od namirnica za koju je dokazano da je kancerogena je tradicionalna kineska slana riba.

12. Rad sa uljem

Hemikalije korištene za razvrstavanje i odvajanje ulja koje se mogu ispuštati u vazduh i vodu uključuju benzen i formaldehid koji dokazano uzrokuju rak.

13. Prerađeno meso viršli, kobasica…

Burgeri, kobasice, crveno meso i mesne prerađevine predstavljaju rizik za obolijevanje od raka, a po kategoriji štetnosti ulaze u grupu s cigaretama, alkoholom, arsenom i azbestom, upozorenje je SZO nastalo na temelju brojnih studija. Najčešće su posljedice pretjerane konzumacije ovih prerađevina rakovi sistema organa za varenje – želuca, crijeva i pankreasa, a stručnjaci ističu da se studije odnose na industrijski obrađene mesne prerađevine.

14. Azbest

Izloženost značajnim koncentracijama azbesta može uzrokovati rak pluća, mezoteliom, rak pluća, azbestozu i razne druge bolesti pluća.   Bolesti povezane s azbestom najčešće nastaju kod osoba koje su dugotrajno ili često izložene azbestu, posebno većim koncentracijama, što se događa kod profesionalne izloženosti. Iako je danas zabranjen, azbestni krovovi i fasade još uvek se nalaze na brojnim privatnim kućama i zgradama, pa i javnim ustanovama poput škola i bolnica.

15. Glifosat

Česti ubica korova, Monsantov glifosat je dokazano kancerogen, a danas je on najčešći herbicid koji se koristi u poljoprivredi širom svijeta. Povezuje se s povećanim rizikom nastanka non-Hodgkinovog limfoma kod poljoprivrednika.

16. Piljevina

Radnici u pilanama i stolari koji redovno udišu piljevinu iz iz seče i oblikovanja drveta imaju veću verovatnoću da će razviti rak sinusa i nosne šupljine od prosječne osobe.

17. Hormonska kontracepcija i estrogen

Žene koje rano dobiju prvu menstruaciju ili ranije uđu u menopauzu imaju veći rizik od raka dojke jer su izložene većim nivoima estrogena i progesterona koje stvaraju jajnici. Takođe, veći rizik imaju i žene koje su koristile hormonalnu terapiju tokom menopauze, ali i kao kontracepciju.

18. Virusi

Zaraza nekim sojevima virusa povećava rizik nastanka raka u organizmu, a to su hepatitis B i C virusi, HPV virusi, Epstein-Barr virus. Također, dokazano je da bakterija Helicobacter pylori može biti povezana s rakom želuca.

19. Porodica

Neki se rizici raka prenose generacijski – a vjeruje se da je to krivac za do 10 odsto karcinoma. Na primjer, određene vrste raka dojke rezultat su mutacija u genima BRCA1 i BRCA2.

20. Gojaznost

Dokazano povećava rizik od karcinoma dojke, debelog crijeva, rektuma, jednjaka, bubrega i pankreasa.

21. Formaldehid

Već je godinama poznato da je jedan od uzročnika tumora nosne šupljine, a to konzervirajuće i dezinfekcijsko sredstvo povezuje se i s drugim brojnim oblicima raka.

22. Silikonski implantati

Ako ste mislili da su sigurni – nisu, jer umetanje stranih tijela u organizam izaziva trajne upale, pokazala je studija klinike Mayo.

23. Zagađenje iz vazduha

Smog i čestice u njemu vode do raka, a posebno je opasno udisanje čestica čađi, koje se povezuje s karcinomom pluća, jednjaka i bešike.

24. Silicijum

Silicijum je prirodni mineral koji se nalazi u pijesku, kamenu i betonu. Kada građevinski radnici i rudari udahnu čestice rezanjem, piljenjem ili bušenjem u stene, to može povećati rizik od razvoja raka pluća.

25. Zračenje

Rendgenski i gama zraci dokazano uzrokuju rak, kao i naravno UV zraci. Ali jedno snimanje u bolnici neće izazvati rak, jer su za to potrebne veće količine i doze zračenja, na primjer poput izloženosti radijaciji u Černobilu ili Fukušimi. Osim toga, i sam se rak često tretira zračenjem. Ipak, američko društvo za borbu protiv raka upozorava da “ne postoji prag ispod kojeg se smatra da je takva vrsta zračenja potpuno sigurna”.

26. Hronična upala

Hronična upala od dugotrajnih infekcija, bolesti crijeva ili gojaznostgi mogu oštetiti DNK neke osobe i dovesti do većeg broja karcinoma.

27. Plastika

Novi dokazi otkrivaju da je industrija plastike godinama prikrivala dokaze o štetnosti BPA, na sličan način kako je duhanska industrija odbijala povezanost cigareta i raka pluća. Slično je uočeno kod većine plastičnih polimernih materijala. Na primjer, za PVC studije pokazuju da ga pri raspadu redovno prati kancerogeni monomer, vinil-hlorid koji oštećuje jetru, izaziva neurološke poremećaje, oštećenja testisa i imuniteta. Zbog otrovnih aditiva, poput ftalata, olova i kadmijuma.

28. GMO hrana

Brzinski rast industrije genetski modificiranih usjeva kontaminirala je našu prehranu na alarmantnom nivou. Više od 90 odsto svjetskog kukuruza i soje je genetski modifikovano, a o učincima istog još se raspravlja. Stručnjaci se slažu da prije nego što je GMO dodan u sastav više od 1000 namirnica nisu provedena adekvatna istraživanja o njegovom uticaju pa niko ne zna dugoročne posljedice konzumiranja takve hrane.

29. Kokice iz mikrotalasne

“U omote su dodane sintetičke hemikalije, pogotovo u industriji brze hrane, koje bi trebalo da spriječe da iscure masti”, objašnjava nutricionistica Elisa Gudman. “Kokice za mikrotalasnu su pune tih hemikalija, koje se, kad se zagriju, automatski šire u same kokice. One štetno djeluju na vaš endokrini sistem, a povezane su razvojem karcinoma, povišenim lošim holesterolom, smanjenim imunitetom, bolestima štitne žlezde i neplodnosti.”

30. Gazirana pića

Gazirana pića nisu hrana, a previše se konzumiraju u modernoj prehrani. Jedna limenka sadrži 40 grama šećera, a sve što sadrži više od osam grama šećera smatra se pretjeranim. Osim toga, vještački zaslađivači u gaziranim pićima doprinose gojaznosti i dijabetesu i često se povezuju s nastankom raka.

31. Bijelo brašno

Kad je brašno rafinirano, iz njega se uklanjaju sve nutritivne vrednosti. Glikemijski indeks bijelog brašna je visok – što znači da povećava nivo insulina, a ne osigurava “gorivo” tijelu. Ugljeni hidrati iz njega se pretvaraju u šećere, tako da učestala konzumacija bijelog brašna može dovesti do povećane otpornosti na insulin, što je poželjno gorivo za tumore.

32. Light proizvodi

Fat-free zvuči kao nešto dobro, jer za većinu masti predstavljaju nešto loše, ali ovakve namirnice su jako nezdrave. Prehrambena industrija počela je zamjenjivati životinjske masti s nezasićenim biljnim uljima koja su dovela do povećanja potrošnje trans-masti. A kako bi to nadoknadili, proizvođači su počeli da dodaju velike količine šećera, između ostalog. Drugim riječima, riskirate debljanje, dijabetes, srčane bolesti i rak.

33. Osvježivači vazduha

Sladak miris u zraku često dolazi u paketu s naftalenom i formaldehidom, poznatim kancerogenima. A sadrže i niz drugih toksičnih hemikalija.

Komentari

komentara